تبلیغات
شهدادب - گروه اسمی - هسته

    دانش آموزکلاس اوّل کتاب فارسی را از دوستش گرفت.

دانش آموزکلاس اوّل از اجزای جمله« نهاد» است وکتاب فارسی را ازدوستش گرفت«گزارۀ» جمله می باشد.

در جملۀ بالا به غیر از فعل ، سه جزء دیگر جمله از گروه های اسمی تشکیل شده است.گروه اسمی در جایگاه های « نهاد ، متمّم ، مفعول و.... »به کار می رود.

هراسمی راکه همراه بایک یا چند وابسته بیاید. « گروه اسمی » می گویند.

گروه اسمی از یک اسم به عنوان هسته تشکیل می شود و می تواند یک یا چند وابسته داشته باشد.وجود هسته اجباری ووجود وابسته، اختیاری است.

یکی از ویژگیهای اسم «وابسته پذیر» بودن آن است. اسم می تواند قبل و بعد از خودش یک یا چند وابسته بگیرد.

وابسته ی پسین پس از هسته قرار می گیرد و وابسته هایی که قبل از هسته قرار می گیرند پیشین نام دارند.

به این مثال توجه کنید.

گروه اسمی (1)همین دو دانش آموز  زرنگ دبیرستان

دراین گروه اسمی ، دانش آموز به عنوان هستۀ گروه اسمی ، دو وابسته ی (همین و دو) را قبل از خود و دو وابسته ی (زرنگ و دبیرستان) را بعد از خود پذیرفته است و در اصطلاح ، هسته گروه اسمی فوق (دانش آموز) چهار وابسته دارد که دو تای از آنها وابسته پیشین هستند و دو تا وابسته ی پسین .

کارکرد وابسته در گروه اسمی این است که برخی از ویژگی های هسته را توضیح می دهد یا این که نکته ی جدیدی به آن می افزاید؛

مانند : کلاس بزرگ

به گسترش مرحله ای واژۀ « درخت » در مثال های زیر دقّت کنید.

گروه اسمی (1)درخت میوه داد.

گروه اسمی (1)درخت کهن سال میوه داد.

گروه اسمی (1)درخت کهن سال زرد آلو میوه داد.

گروه اسمی (1)همین درخت کهن سال زرد آلو میوه داد.

گروه اسمی (1)همین دو درخت کهن سال زردآلو میوه داد.

در جمله های بالا ، نهاد ها ، گروه اسمی هستند وهستۀ همۀ

آ نها « درخت » است.

ملاك های تشخیص اسم

1- واژه هایی كه در نقش های نهاد ،مفعول ،متمم،مسند ،مناداومضاف ٌالیه به كار می روند. 

2-اسم ها -غیر از اسم خاص- نشانه ی نكره می پذیرند .

مانند:  كتابی 

3-اسم ها جز- اسم خاص - وابسته های پیشین می پذیرند .

مثال :این كتاب

4-اسم ها غیر از- اسم خاص- جمع بسته می شوند .

نظیر: كتاب ها 

چگونگی تشخیص هسته ی گروه اسمی 

هرگاه در یك گروه اسمی بیش از یك اسم وجود داشته باشد،تنها یكی از آنها هسته است وآن اسمی

است كه معمولاًمفهوم اصلی گروه اسمی را تشكیل می دهد .  

برای تشخیص آن با ید به موارد زیر توجّه كرد.  

1- اگر گروه اسمی جایگاه نهاد را اشغال كند ،فعل جمله از نظر شخص وشمار تنها با اسمی مطابقت

می كند كه نقش هسته را بر عهده دارد. 

مثال:«  دبیران مدرسه ی ما فردا در یك جلسه ی عمومی شركت خواهند كرد .» 

در این جمله گروه اسمی "دبیران مدرسه ی ما "نقش نهاد را دارد واز سه واژه تشكیل شده است كه فعل جمله تنها با واژه ی "دبیران"مطابقت دارد . 

2-ملاك دیگر برای تشخیص هسته ی گروه اسمی این است كه معمولاًاولین واژه ای كه در گروه اسمی نقش نمای اضافه می گیرد ،هسته است .

مثال :"آن دو درخت تنومند همسایه "

۳- اگردر گروه اسمی هیچ كدام از واژه ها  نقش نمای اضافه ندارند ،هسته آخرین واژه است . 

مثال :این چند دانش آموز 

                    هسته

  كه  اگر آن را گسترش دهیم ،دانش آموز اولین واژه ای است كه نقش نمای اضافه می گیرد . 

"این چند دانش آموز ِ زرنگ"

 وابسته های پیشین:
 ۱)صفت اشاره : هرگاه واژه های «این»و «آن»و مشتقات آنها همراه با اسم و جانشینان اسم ذکر شوند «صفت اشاره» اند. اما اگر بی همراهی اسم و جانشینان آن ذکر شوند «ضمیر اشاره» هستند 
 مثال: این دوست ازآن دوست بهتراست.
            این از آن بهتراست.
 نکته: هرگاه بعد از واژه های اشاره شده مکث کوتاهی شود واژه ی مورد نظر «ضمیر اشاره» است.
   مثال: این ، مجید است .     این  پسر،خیلی  باهوش است .
 صفات اشاره عبارت اند از :  این، آن، همین ،همان،چنین،چنان ،این چنین ،آن چنان این گونه آن گونه این سان آن سان این طور آن طور  این همه آن همه این قدر آن قدر همین قدر همان قدر این اندازه آن اندازه همین اندازه همان اندازه
 ۲)صفت پرسشی : هرگاه واژه های «  کدام ،کدامین، چه،چگونه ،چطور، چه جور ،چه سان، چه قدر، چه اندازه ،چه مقدار ،چند، چندم ،چندمین ،هیچ و....»همراه با اسم یا جانشینان اسم بیایند «صفت پرسشی»نامیده می شوند. اما اگر با اسم یا جانشینان آن همراه نباشد «ضمیر پرسشی» هستند.
 مثال:  کدام  کتاب  را دوست داری؟         کدام را دوست داری ؟
۳)  صفت  مبهم: هرگاه نشانه های مبهم « هر،همه،هیچ،فلان، چندین، خیلی، کمی، بسیاری، اندکی ،قدری، برخی، بعضی ،پاره ای، چندان ،...» همراه اسم یا جانشینان اسم ذکر شوند، «صفت مبهم» اندو اگر بدون همراهی اسم و جانشینان اسم ذکر گردند «اسم مبهم» اند.مثال:  آن همه مردم آمدند . 
               همه  آمدند. 
نکته:هرگاه « چند، چندین ، هیچ» مفهوم پرسشی داشته باشند دیگر نشانه مبهم نیستند.
       مثال:هیچ عاقلی را  می شناسی؟
   ۴) صفت تعجبی: هرگاه واژه های «چه، ،عجب،چقدر» همراه اسم یا جانشینان اسم باشند«صفت تعجبی» هستند و اگر به تنهایی ذکر گردند «ضمیر تعجبی» اند.
 مثال: چه کار خوبی کردی !             چه کردی !
 
 ۵) صفت شمارشی:
الف)صفت شمارشی اصلی: هر گاه اعداد یک تا بی نهایت با اسم یا جانشینان اسم همراه گردند ، «صفت شمارشی» اصلی اند و اگر به تنهایی ذکر شوند «ضمیر شمارشی»اند  
 مثال   :یک روزپیشت می آیم   
ب) صفت شمارشی ترتیبی: صفتی است که با لفظ «-مین» یا «-م» همراه است . صفتی که با «_مین» همراه می شود  وابسته پیشین و صفتی که با « -م» همراه می شود وابسته پسین است.
 مثال: چهارمین ماه از آشنایی ما فرا رسید.
                      ماه چهارم فرا رسید.
  ۶) صفت عالی : همه ی صفت هایی که وند «ترین»را به دنبال دارند «صفت عالی» هستند
 مثال:دیدن تو بزرگ ترین (صفت عالی)آرزوی من است
 ۷) شاخص: عناوین و القابی را می گویند که پیش از اسم می  آیند . شاخص ها بی هیچ فاصله ای در کنار هسته قرار می گیرندو خود اسم یا صفت هستند و می توانند در جای دیگری هسته گروه اسمی باشند .
 مشهور ترین شاخص ها عبارتند از : آقا ، خانم،استاد، حاجی خواهر، برادر، عمو ،عمه ، خاله، تیمسار، سرلشکر، کدخدا، مهندس ، دکتر ، امام و......
مثال: حاج خانم    سمیرا    از مکه برایمان سوغاتی می آورد . 
     حاج خانم  از مکه برایمان سوغاتی می آورد.                                                                                                 
نکته ۱) :شاخص ها به تنهایی دارای هیچ نقش نحوی ( فاعلی ، مفعولی،مسندی،...) نیستند . 
نکته۲) اگر عناوین و القاب با کسره ی اضافه (نقش نمای اضافه)همراه باشند، شاخص محسوب نمی شوند بلکه هسته ی گروه اسمی اند مثال:پدرمجید آمد.                                                     
 قواعد هم نشینی وابسته های پیشین :
۱.     نزدیک ترین وابسته ی پیشین به هسته در گروه اسمی شاخص است . این وابسته معمولا با اسم های خاص انسان به کار می رود مانند: دکتر زرین کوب
۲.     هم نشینی صفت ترتیبی (ـُ مین) با ممیز کاربرد اندک دارد مانند : دومین تخته قالی به فروش رفت .
۳.     صفت عالی نمی تواند با ممیز هم نشین شود. مثلا نمی توان گفت :بهترین کیلو پرتقال
۴.     اگر صفت تعجبی وابسته ی پیشین باشد،هیچ وابسته ی پیشین دیگری نمی تواند بیاید. مثلا ً نمی توان گفت چه چهار گل زیبایی!
۵.     صفت مبهم با صفت شمارشی و صفت اشاره هم نشین می شود . مثال:هرهشت تخته قالی به فروش رفت .
۶.     صفت مبهم با صفت پرسشی هم نشین نمی شود مثلا ً نمی توان گفت :چند همه کس آمدند.
۷.     صفت اشاره دورترین وابسته پیشین به هسته است .مثال: همین هشت قطعه طلا ارزش فراوانی دارد .
 وابسته های پسین
۱) «ی » نشانه ی نکره:     کتابی خریدم
۲) نشانه های جمع:   دوستان  ،  کتابها 
۳)صفت شمارشی ترتیبی(همراه با پسوند -م):  کتاب چهارم    
۴)صفت تفضیلی: دوست بهتر     
۵)مضاف الیه : کتاب درس  ،  دفتر ریاضی 
۶)صفت بیانی:  کتاب سودمند ، دفتر بزرگ
 صفت بیانی دارای انواعی است که به اختصار به آنها اشاره می کنیم: 
                   - بن مضارع + نده : خورنده ، بیننده، .... 
  الف: فاعلی - بن مضارع + « ا » : بینا، شنوا، دانا،.... 
                   - بن مضارع +«ان»: خندان، دوان، .... 
ب: مفعولی  بن ماضی+ه : خورده ، شکسته ، ...
 ج:  لیاقت  مصدر + ی: خوردنی ، دیدنی ،.... 
 د:  نسبی اسم + ی«نسبت»:زمینی، آسمانی، خاکی ، قائم شهری ،بروجردی ،
قواعد هم نشینی وابسته های پسین :
۱.نشانه ی جمع نزدیک ترین وابسته ی پسین به هسته است.مثال :کلاس های پنجم دبستان تعطیل شدند.
۲.نشانه ی جمع بر یای نکره تقدم دارد.کتاب هایی که تازه چاپ شده اند ...
۳.وقتی نشانه جمع و یای نکره و صفت بیانی با هم بیایند مضاف الیه نمی تواند بیاید .می گوییم :دانشجویانی کوشا آمدند . اما نمی گوییم : دانشجویانی کوشا دانشگاه تهران آمدند .
۴.اگر یای نکره و صفت بیانی با هم بیایند ،یای نکره را می توان پیش یا پس از صفت بیانی آورد . مثال : خوابی ترسناک دیدم . یا : خواب ترسناکی دیدم
۵.یای نکره بعد از صفت شمارشی با ـُ م می آید . مثال:قرن هفتمی که در باره آن سخن می گوییم .
۶.هم نشینی صفت بیانی و صفت شمارشی با ـ ُ م امروز کم کاربرد است .مثال : در چوبی سوم
 



طبقه بندی: آموزشی، فارسی سال هشتم،

تاریخ : سه شنبه 11 آذر 1393 | 08:36 ب.ظ | نویسنده : شرافتی |
.: Weblog Themes By VatanSkin :.